marjolein hillege

TUSSEN DE RIVIEREN

15 Ten zuiden van de Ebro

Deze blog gaat over het landschap op grotere schaal, over de rivieren, de heuvels rondom met de valleien daarin. We doorzien het landschap steeds beter, door er door heen te bewegen en door de verhalen die we horen en zien.

De drie rivieren Guadalope, Matarraña en de Algars zijn de belangrijkste lijnen in het gebied. Ze komen net als vele andere rivieren uit in de Ebro De 930 kilometer lange rivier die ontspringt in het Cantabrisch gebergte in Noord Spanje en uitmondt in de Middellandse zee bij Deltebre. Als we op de heenreis bij Mequinenza de Ebro passeren, dat voelt als bijna thuis zijn.

De westelijk gelegen Guadalope is de rivier waarop onze vallei uiteindelijk in uit mondt, ten hoogte van de Embalse van Caspe. Het embalse is een groot stuwmeer waar vanuit de omliggende (kers en perzik) boomgaarden worden geïrrigeerd. De Guadalope stroomt bij Caspe de Ebro in. Rond Caspe is de Ebro enorm breed, er wordt gevist op 3 meter lange meervallen in deze “El Mar de Aragón”.

De rivier de Matarraña ontspringt in het Iberisch randgebergte en stroomt af langs o.a. langs Valderrobres, Mazaleón en Maella. Min of meer parallel aan de Matarraña loopt een doorgaande asfaltweg. Aan weerszijde van deze rivier liggen de door een ingenieus stelsel van goten en sluisjes goed geïrrigeerde boomgaarden en akkers. De paarden van Lettie grazen hier bijvoorbeeld ook en er langs de rivier is een gemarkeerde wandel en fietsroute. De weekendhuisjes van de mensen uit het dorp met mooie moestuinen liggen er verspreid tussen de populieren en pinusbossen.
Valderrobres is de hoofdstad van de streek die naar de rivier is genoemd en zich profileert als het “Spaanse Toscane”, met een groot toeristisch aanbod zoals; wandel, fietsroutes, zoals Via Verde over een oude spoorlijn, natuurparken zoals het wonderschone El Parizzal nabij Beceite of de ruige bergen van Els Ports en niet te vergeten de lekkere restaurants, bijzondere hotels en vriendelijke mensen in de stoere en charmante dorpen zoals Calaceite of la Fresneda. Mazaleón behoort bij deze comarca. Maella ligt in de comarca Bajo Aragón Caspe. Wij wonen net op de grens tussen beide comarca’s.

De derde rivier is de Algars die paradijselijke en goed verborgen zwemplekken heeft.

Hieronder op de kaart zijn de uitgestrekte groene heuvels waar de honderden olijf en amandelbomen groeien tussen de hoger gelegen pijnboombossen groen gekleurd. Deze hogereheuvels liggen min of meer parallel aan de rivieren. Ten westen van de Guadalope, tussen Caspe en Alcañiz zijn de hoogte verschillen lager, de boomgaarden grootschaliger en is er minder bos.

Op kaartlaag “Ríos completos’ op de site https://sig.mapama.gob.es/geoportal/ is onder andere de ligging van de (regen)waterlopen die ooit door de Barranco stroomden te vinden, als je helemaal inzoomt. We hoorden van een van de buurmannen dat in de jaren zeventig in de winter er inderdaad een stroompje liep, dat is nu voorbij. Barranco betekent ook ‘droog gevallen regenwaterstroom”.

“Onze” vallei, de rode stip op kaart, is het begin van een ongeveer 9 kilometer lange vallei strip die eindigt in de Guadalope. De Moren brachten in de 8e eeuw de kennis en kunde mee hoe de vruchtbare grond in de dalen tussen de heuvels te bewerken. Door stenen muren te maken werd het mogelijk op vlak gemaakte grond de gewassen te laten groeien. De muren hadden ook een waterkerende functie; afstromend regenwater werd er langer door vastgehouden. Door de nieuwe paden nodig voor de omvang en het gewicht van de tractoren zijn de muren doorbroken en functioneert dat niet langer zo. De muren en massen in onze vallei zijn ongeveer 500 jaar oud. Je kan de nog oudere Moorse muren herkennen door de precieze stapeling, bijna net zo precies zoals de muren van de Inca’s in Peru. We zien ze soms in andere valleien maar helaas niet bij ons.

Op het kaartje hieronder zie je het laagste deel tussen de heuvels dat in een strook (in lila) van min of meer gelijke breedte de eerste ‘ontginning’ is geweest. Later zijn ook de flanken van de heuvels in gebruik genomen. Het lichtgroene deel op de tekening is de breed uitwaaierende Barranco de Tremps, waar ook ons land ligt (roodomrand).

Zoals je kan zien vormen zijn onze percelen onderdeel van een ogenschijnlijk veelvormig tapijt van bossen en boomgaarden. Als je beter kijkt kan je daarin de gelijkvormige structuren en patronen herkennen; zoals de muren die in vorm en richting gelijk zijn, de orthogonaal geplantte bomen of de scherpe overgangen tussen bos en boomgaard.
Bij het planten van de bomen, het graven van de swales en ook het inzaaien van de terrassen zijn die structuren en patronen leidend voor locatie en vorm. Zo staan de nieuwe bomen in de doorgaande strip (lila) bijvoorbeeld strak in het gelid en planten we in de randen van het bos de nieuwe bomen planten in los verband en dicht op elkaar. En de vlakken waar de lager gelegen Massen op staan, zijn verbijzonderd met vaste planten, parkbomen in een meer vrije vormentaal. `
In de tekening hieronder zie je de dikke lijnen van de belangrijkste muren die richting bepalen, de kleurrijke vlakken bij de woningen en de verdichte bosranden. Alles wat we doen is een verbizondering van of een nieuwe laag, die zich vaak bescheiden en soms juist uitgesproken past op het landschap dat er al is. Hoe vanzelfsprekender het eruit ziet, hoe mooier het is.

Tot slot hieronder de drie tekeningen achterelkaar om een beeld geven van de veranderingen met bovenstaande patronen en structuur als leidraad: steeds meer bomen in de bosranden, steeds meer bomen in rechte lijnen in de boomgaarden, steeds meer verbijzonderingen op de huiskavels en steeds meer ingezaaide terrassen, steeds meer swales: steeds meer groen.