marjolein hillege

BLOGS uit de BARRANCO

24 SYNTROPIC FARMING

In 2019 hebben we de eerste “Götsch’ stroken aangelegd en ingeplant volgens de principes van Syntropic farming. Enthousiast en redelijk onwetend hebben we toen tientallen fouten gemaakt in voorbereiding, uitvoer en beheer. En ondanks dat zien we dat deze door de Zwitserse Braziliaan Ernst Götsch ontwikkelde regeneratieve landbouwmethode ook bij ons de droge en arme bodem in de vallei weer tot leven te brengt. Dus meer dan genoeg reden voor Guus, Gé en mij om ons verder te bekwamen in Syntropic Farming. In Februari 2023 hebben we de vijfdaagse workshop gevolgd bij La Loma Viva in Motríl in Andalusia, samen met boeren, bomenplanters en docenten uit de hele wereld.

Dit is een derde blog over Syntropy, in blog 6 en 11 heb ik er eerder over geschreven.

Alles wat leeft wil groeien, ontwikkelen, voortplanten etcetera – alles nog om meer leven te creëren in een opeenvolgend proces van kolonisatie, accumulatie en overvloed. Die niet te stoppen successie drift leidt tot grotere diversiteit en complexiteit zoals in een natuurlijk bos waardoor de vruchtbaarheid van uitgeputte bodems wordt hersteld. Syntropic Farming biedt een set werkprincipes en methodes en ook een brede scope van filosofische beschouwingen, genuanceerde analyses en prachtige gedachtengangen maar op die principes en methodes, daar zet ik op in.

Op La Loma Viva hebben we van onze docent Felipe Amato uit Brazilië en van Karen de Vries en Ryan Botha flink wat theorie geleerd en praktisch advies gekregen. Voor ons eigen plannen en voor iedereen die vooral aan het werk wil, zet ik op dat laatste in:

Werkprincipes

Werkvolgorde

  1. Ontwerp:
    • observeer en analyseer het gebied, met name de bodem en de aanwezige beplantingen
    • verken de beschikbare beplantingen en stel de consortia samen
    • ontwerp daarmee een beplantingsplan met een systematische ruimtelijke verdeling, op basis van de verschillende consortia en strata.
    • Bij twijfel over de aantallen: plant meer !
  2. Bodembewerking
    • de bodem loswerken met een woelvork, diepwoeler of subsolador
    • de bodem zo kort mogelijk open laten liggen
    • bewater de bodem
    • maak relief in het plantvak tbv uitzetten planten
  3. Uitzetten beplantingsplan
    • werk systematisch: rechte lijnen, vaste afstanden in een vast patroon
  4. Toevoegingen
    • 10 liter compost per m2 / 5 liter of 2 scheppen mest per m2 / evt dun laagje basalt of steenpoeder / geen mest tussen het stro (verbrandt en stopt vertering) / met de hand wat mixen en uitvlakken
    • maak evt houten randen of loopstroken om te voorkomen dat grond verdicht. Houten rand is snelweg voor insecten en schimmels.
  5. Planten
    • met zorg en aandacht, volgens plan en zonder druk op de wortels
    • plantgaten voor fruitbomen – 1,20 m diep en 0,30 m rond / plantgaten voor struiken 0,80 m diep /
    • volgorde: bovenste grond naast plantgat leggen, overige grond ook in ‘depot’,
    • met machette oid gaten in randen van het plantgat snijden voor hulp voor de wortels / wortels van de planten wat losknippen aan onderkant en zijkantjes
    • stam zo verticaal mogelijk, entplek in de windrichting / eventuele boompaal ook planten in de windrichting
    • eventueel mbv plastic buis, grind verticaal naast plant toevoegen op 4 vingers afstand
    • plantgat vullen met aarde en compost; 3 handen aarde / 1 hand compost – bovenste deel zonder compost
    • grond rondom plant aandrukken, niet op de wortels drukken
    • aanwateren met heel veel water
  6. Zaaien
    • met omgekeerde potten ruimte voor zaden open houden
    • mulchen
    • zaaien

Beplantingsplan

Alle te planten, te zaaien en reeds aanwezige beplantingen staan ten dienste van elkaar. Door die samenwerking en uitwisseling stuwen zij elkaar op tot grote hoogten, letterlijk en figuurlijk.

Om een goed beplantingsplan te maken, verzamel je de best mogelijke plantencombinaties en maak je je ontwerp ingedeeld in consortia en strata. Deze begrippen betreffen de ontwikkelingstijd, ruimte, gelaagdheid en lichtbehoefte en worden hieronder verder toegelicht. Op de instagram pagina van amadeco_salento uit Italie zijn deze begrippen prachtig verbeeld.

Er is geen vast recept voor een succesvol beplantingsplan omdat omstandigheden verschillen, niet alleen in de bodem maar bijvoorbeeld ook in licht, lucht, temperatuur en water. Goed observeren en analyseren wat wel en niet groeit in de bestaande situatie helpt om kennis en gevoel te ontwikkelen. En heel veel proberen, dat helpt ook. Het streven bij aanvang van een nieuw plantvak is om een zo groot mogelijke variatie in genetisch materiaal (zaden en plantgoed) te verzamelen en in zeer dichte plant- en zaaiafstanden te planten en te zaaien. (100.000 bomen per ha, oftewel 10 stuks per m2!)

In onze ervaring wordt het beplantingsplan ook voor een groot deel bepaalt door het aanbod van planten en zaden die te vinden zijn bij de kwekers en ook de soorten die we zelf kunnen opkweken of verzamelen. En natuurlijk streven we daarbij ernaar om theorie en praktijk zoveel mogelijk samen te brengen.

Consortium

Een consortium is een verzameling planten die elkaar zowel ondersteunen als stimuleren en daarbij als totaal bijdragen aan de ontwikkeling en groei van de planten in een volgende fase. 
Snelgroeiende soorten beschermen en voeden trager groeiende soorten op zo’n manier dat elke plantengroep de voorwaarden schept voor de opkomst van de volgende in een wederzijdse samenwerkingsdynamiek. Dit systeem weerspiegelt het natuurlijke proces van bosregeneratie. 

Iedere opeenvolgende fase of levenscyclus heeft een eigen consortium. Ieder consortium draagt bij aan de groei en ontwikkeling van de volgende.

De verschillende consortia zijn:

tekening van life in syntropy

Het idee is dat de opeenvolgende consortia door fotosynthese en de productie van biomassa het natuurlijke kapitaal opbouwen en de beschikbaarheid van voedingsstoffen activeren, waardoor de beplantingen en de bodem naar verdere stadia van vruchtbaarheid en naar de overgang naar de overvloedssystemen worden gestuwd.

Vanuit een breder tijdsperspectief maken de opeenvolgende consortia deel uit van een fases in de ontwikkeling van de systemen. Dat zijn de eerder genoemde systemen van kolonisatie, accumulatie en overvloed.

Het is geen “race” of competitie. Het is een synchronisatie. Bovendien zijn het constante snoeien en planten van de vegetatie belangrijke acties om voldoende biomassaproductie te garanderen waardoor de grond het hele jaar door bedekt te houden is. Grondbedekking die de bodemfauna voedt en beschermt tegen directe regenval, oververhitting en erosie. Bovendien laat deze bedekking geen ruimte over aan niet-gewenste planten.

schema gemaakt door Dayana Andrade van Amadeco / zie Wikifarmer,
met toepassing van soorten die mogelijk zijn in gebied met meer water en minder hitte dan bij ons

Strata

Gelijk aan een natuurlijk bos worden ook de aan te planten de beplantingen onder verdeeld in verschillende lagen of verticale niveaus. De verschillende lagen worden bepaald door lichtbehoefte, zon en schaduw bestendigheid en hoogte van de plant. 

We onderscheiden de volgende lagen:

Alle consortia – of het nu placenta, secundair of climax is – moeten soorten hebben die de meeste lagen bezetten. Idealiter worden alle soorten uit alle strata en consortia samen geplant om de bodem zo min mogelijk te verstoren en synergetische relaties al bij aanvang te creëren.

tekening van Life in Syntopy

De praktijk

Het vak ‘Rillen Oost’ is voorbereid en aangeplant in 2019. Omdat we in de lente van 2020 vanwege de coronaregels niet naar Spanje konden reizen, heeft de niet gecontroleerde wikke explosie veel planten overwoekerd. We hebben zomer 2020 de overlevende planten van irrigatie en beschermende kokers voorzien en nu, naar vier jaar, beginnen die bomen en struiken te groeien. Dusdanig goed dat we ze flink kunnen terugsnoeien en er zo’n broeierig bodem ontstaat waar ook de zaden uit 2019 ontspruiten. De planten en kruiden overleven de hete droge zomers redelijk goed. Dit vak is geeft daardoor ons beste resultaat in vergelijking met alle andere projecten in de vallei.

Begin maart 2023 hebben we rond alle nieuwe fruit en olijfbomen, maximaal gezaaid en stekken geplant. Ook hebben we, met nog meer aandacht alle eerder geplantte bomen en struiken van een vette mulchlaag voorzien. Het heeft ze goed gedaan.

Afgelopen herfst 2023 hebben we een deel van de door Mina opgekweekte bomen dicht op elkaar in een vak nabij de laagste Mas geplant, en in de dorpen en de omgeving verzamelde zaden, stekken en groentes in rijen rondom geplant. Als voorbereiding heeft buurman Andrew met zijn subsalodor de bodem losgemaakt. Een dikke laag mulch is verzameld door oude olijven flink terug te snoeien. Met hout van dode amandelen hebben we de beplanting en paadjes opgesloten. De jonge aanplant wordt via slangen vanuit de IBC tanks enigszins geïrrigeerd. Het is nog even afwachten hoe het vak zich gaat ontwikkellen.

En dit voorjaar 2024 planten we een groter vak in nabij de hoger gelegen Mas, voorzien van irrigatie en schrikdraad tegen de zwijnen. De grond is al voorbereid door de subsalador van buurman Andrew en wat bemest. Bij een nieuwe kweker Vivers Alomá zo’n 700 bomen, struiken en vaste planten besteld en bij Vreeken heb ik flink wat zaden gekocht. Daarnaast verzamelen we als altijd zaden en stekken, waar we ook zijn.

Deze ‘amandelrechthoek’ s een mooi, vlakliggend en rechthoekig terrein met redelijk goede amandelbomen. De grond is droog, verdicht en voedselarm. Diverse granen zijn er gezaaid, redelijk goed opgekomen en paar keer gemaaid. Nu nemen de ‘pluimen’ het over, het is vrij soortenarm.

Het doel is om op dit hele veld vruchtdragende bomen en struiken en eveneens groenten, kruiden en granen tot volle wasdom te laten komen ten behoeve van voedsel voor onszelf en voor de vogels, als in een voedselbos. Meer schaduw, vochtopslag en een betere bodem zijn andere doelen en tegelijk ook voorwaarden voor de ontwikkeling van dit voedsel veld. We beginnen bij het stuk onder de drie amandelbomen zoals te zien op de foto hieronder. Het streven is dat we vanuit daar het hele veld gaandeweg inplanten, binnen de bestaande rijen en ook daartussen.

We hebben zes IBC tanks klaarstaan om de jonge beplantingen de eerste jaren mee te kunnen irrigeren.

maart 2023

Dit is het schema waarin de bestelde soorten zijn onderverdeeld in vier Consortia in de horizontale balk en in Strata in de verticale balk. De indeling is gebaseerd op plannen en informatie van anderen, die zijn eerlijk gezegd, nog beperkt te vinden voor situaties zoals bij ons. Dus ook gebaseerd op plantenkennis, intuïtie en goed geluk. En in ontwikkeling, er moet nog aan worden gesleuteld.

Hoe de meest recent aangeplantten beplanting zich heeft ontwikkeld, dat is ook medebepalend bijvoorbeeld. Het worden in ieder geval 3 plantstroken breed dus 2 meer als hieronder met paadjes tussen de drie vakken. En 5 plantrijen in het middelste vak en 3 rijen in de buitenste twee, dus de maatvoering staat al vast.